|
BAŞKURTİSTAN |
Yüzölçümü: 143.600km2
Nüfusu: 3.944.000 Başkenti : Ufa
Başkurtistan Cumhuriyeti, Güney Urallardan batıya doğru Belaya ve Kama
nehirlerine kadar uzanır. Güney Urallar'ın en yüksek doruğu olan Yamantau
Dağı'ndan batıya ve güneye doğru gidildikçe, yükseklik azalır. Ormanlarla kaplı
dağlar yerlerini, genellikle yaprak döken ağaçlardan oluşan yeşilliklerle bezeli
bir bozkıra ve Belaya ırmağının geçtiği ovalara bırakır.
1552'de Kazan Hanlığının yıkılmasından sonra her iki Türk boyu (Tatar-Başkurt)
Ruslara karşı birlikte ayaklanmış ancak, 18. yy'ın sonlarında Rus egemenliğine
girmek zorunda kalmışlardır. Dört asırlık bir devrede birlikte yaşayan
Tatarlarla Başkurtlar birbirleriyle tamamen kaynaşmışlardır. Nitekim Kazan
şehrindeki medreselerle, Başkurt ülkesindeki Orenburg, Kargah, Ufa, Troyskiy,
İsterlibaş v.b. şehir ve kasabalardaki medreseler arasında eğitim ve öğretim
usulleri bakımından hiçbir fark yoktu. Öğretim elemanları arasında Kazanlılar
bulunduğu gibi bir çok Başkurt da bulunuyordu. Hiçbir zaman ayrılık ve yadırgama
olmamıştır. Böylece son devirlerin tanınmış yazar, tarihçi ve şairlerinden
Habibünneccar, Zeki Velidi Togan ve Şeyhzade Babiç ve diğerleri eserlerini
Başkurt lehçesiyle değil, Kazan yazı dili ile kaleme almışlardır. Ancak bu
eserler Bolşevik ihtilalinden sonra suni olarak güney-batı Başkurt lehçesine
aktarıldı ve ihtilalden 9 yıl sonra 1926'da ilk Başkurtça kitap yayınlandı.
Tatar- Başkurt Sovyet Cumhuriyetini kurma projesi suya düşünce 23 Mart 1919'da
SSCB'ye dahil bir Başkurt SSC kuruldu. Başkurtlar etnik yapı itibariyle
Tatarlara yakındırlar. Tarihi kaynaklara göre Tatar-Başkurt ilişkileri tahmini
on bin yıl önceden başlamıştır. Başkurt halkının hayatında mitolojinin ve
destanların ayrı bir yeri bulunmakladır. Ural-Batır destanı bunların en
önemlileridir.
NÜFUS
Yaklaşık 4.000.000 nüfusa sahip olan Başkurtistan'da Nüfus Oranı: Başkurtlar %
24 Tatar % 21.3 Rus % 36.7 Ukrain, Belarus ve diğer % 18.
İDARİ YAPI
Ülke, Asya ile Avrupa'nın birleştiği bölgedir. Başkenti Ufa şehridir.
Başkurtistan idari olarak 5 eyalet ( Ufa, Sterlitamak, Beloret, ‹şimbay, Sibay,
Belebey ) ve 17 şehre ayrılmıştır. Ayrıca bu şehirlere ait 53 rayon ( ilçe-
küçük bölge ) vardır. Başkurtlar daha çok şehirlerde değil kırsal bölgelerde
yerleşmişlerdir. Başkurtların % 68'i Başkurtistan Özerk Cumhuriyetinde yaşamakta
olup, geriye kalan % 32'si Ural bölgesindedir. Başkurtlar, Başkurtistan'ın
dışında, Kazakistan, Türkmenistan, Özbekistan, Tacikistan, Kırgızistan, Ukrayna
ve Rusya Federasyonunun diğer bölgelerinde yaşamaktadırlar.
EKONOMİ
Başkurtistan'ın ekonomik yapısı tarım, hayvancılık ve sanayiye dayalıdır. Ülkede
647 kolhoz ve 95 sovkhoz bulunmaktadır. Başlıca tarım ürünleri, çavdar, yulaf,
darı, keten, şeker pancarı, patates, ayçiçeğidir. Başkurtistan önemli petrol,
doğal gaz ve boru hatlarına sahiptir. Rafineriler ve petro-kimya fabrikaları
ekonominin ana unsurudur. Ülkede ayrıca, kömür, bakır, boksit, altın, manganez
krom vardır. Yılda 40 milyon ton petrol, 3.5 milyon m3 doğal gaz üretilmektedir.
İmalat sanayii gelişmiş olup, petrol, doğal gaz, demir-çelik, kömür, elektrik,
çimento, şeker, kereste, pamuklu ve yünlü dokuma ekonomide önemli yer
tutmaktadır. Uçak imalatı, gübre, deri, tütün, gemi inşa, demir ve karayolu
taşıtları yapılmaktadır. Ufa, Sterlitamak, İsinbay, Kumertau, Karmavoua'da büyük
enerji santralleri bulunmaktadır. Ulaştırma demir, deniz, kara ve hava yolu ile
sağlanmaktadır.
EĞİTİM
Başkurtistan'da, diğer Türk Cumhuriyetlerinde olduğu gibi eğitim gelişmiştir.
Eğitim Rusça ve Başkurt Türkçesi ile yapılmaktadır. Anaokulları ve 10 yıllık
ortaokulları bulunmaktadır. Anaokulu :71 adet, 65.000 öğrenci Ortaokul :3175
adet, 563.00 öğrenci Üniversite : 9 adet, 54.000 öğrenci.