|
NOGAY TÜRKLERİ |
Nüfus : 1.030.000
Bulundukları Başlıca Şehirler : Rusya Federasyonuna bağlı Astarhan, Terek,
Kızılyar , Açıkulak, Perekop, Çelyabinsk, Bulgaristan'ln Şumnu, Dobruca ve
Türkiye'nin Ankara -Polatlı , Şereflikoçhisar , Konya-Kulu , İstanbul, Osmaniye,
Adana, Çorum, Eskişehir , Bursa, Kütahya Gaziantep, Isparta-Senirkent
şehirlerinde yaşamaktadırlar .
Siyasi ve İdari Konumları : Bulundukları ülkenin idari yapısına
uymaktadırlar .
Türk tarihinde Nogay sözüne ilk olarak Altınordu devletinde rastlanır. Nogay Han
, üstün kabiliyeti , büyük teşkilatçılığı sayesinde Altınordu devletinin en
yüksek mevkilerine çıkar. Nogay Han'a tabi olan Türk toplulukları onun adını
almışlardır. Nogaylar, 13. yüzyıla kadar, Deşt-i Kıpçak'ta ( Kıpçak çölünde )
göçebe hayatı yaşadılar. Birleşik bir hayat süren Nogaylar çeşitli sebeplerden
dolayı daha sonra dağıldılar. Bir kısmı mekan değiştirirken kalabalık bir kısmı
diğer Türk boyları arasında eridiler.
Erimeden günümüze kadar kalan Nogaylar ; Hazar bozkırında, Kuzey Kafkasya'da,
Kırım'da , idii-Ural havzasında , Batı Türkistan'da ve Litvanya'da , Dobruca'da,
Deliorman bölgesinde ve Türkiye'de yaşamaktadırlar.
1) Hazar Bozkırı Nogayları : Aşağı itil'in geniş deltasında Astarhan
çevresindeki köy ve kasabalarda, Kalmukya'nın güney kesimine düşen Kuma çayının
kuzey yöresinde bulunurlar. Kendi ağızlarını unuttukları için Kazanlı diye de
adlandırılırlar. Buradaki başlıca toplulukları 11 Kara ağaçlar ( Karagaş) 11 ve
Kundurlardır.
2) Kuzey Kafkasya Nogayları : Kafkasya'da beş bölgede yer alırlar. Dağıstan'ın
Kuma ile Terek akarsuları arasında kendi adlarıyla anılan bozkırda , özellikle
Kızılyar yöresinde , Hasavyurt ve Açıkulak kazalarında kalabalık bir topluluk
halinde bulunurlar.
3) Kırım Nogayları : Nogaylar Kırım yarımadasının kuzeyindeki ovalık alan ile
dağlık kesimin kuzey eteklerinde, Perekop kasabası çevresinde , kuzeydoğuda Azak
denizine dökülen çaylar ( Tolmak, Bedri vb. ) boyunda yaşamaktadırlar.
4) İdil-Ural Havzası Nogayları : Burada Tatarlar arasındaki ,, Nogaylar'' (
Nagaybaklar ), küçük bir etnik topluluktur. Günümüzde Başkurdistan'da ve
Başkurdistan'ın kuzeydoğu komşusu Çelyabinsk vilayetinin Yukarı Ural çevresinde
yaşamaktadırlar. Nogaybaklar, Kuzey ( Kıpçak ) Türkçesinin Başkurt unsurlarının
da karıştığı Tatar ağzıyla konuşurlar. Hıristiyanlığın Ortodoks
mezhebindendirler. Başkurdistan'daki Nogaylar, Kuzey Türkçesi'nin Başkurt
ağzıyla konuşurlar.
5) Batı Türkistan ( Kazakistan ) Nogayları : Bu büyük bölgenin Kazaklar
arasındaki Nogaylar'ı, onların boy düzeninde , Orta ve Kiçi ( Küçük ) cüzlerde
bulur)urlar. Orta cüzdekiler, şecereye göre , Kongırat kolunun Camanbay'ından
gelirler. Buradaki Nogay'dan da Satıbaldı, Tokas, Şahan uruk- Iarının ataları
çıkmıştır. Kazakistan'daki Nogay obaları, şimdi Kızılorda tümeninin Canga-Korgan
yöresinde yaşamaktadırlar. Hepsi Kuzey Türkçesinin Kazak ağzıyla konuşurlar.
6) Kırgızistan Nogayları : Kırgızlar arasındaki boy düzeninde Ön-Kol'a bağlı
Çirik boyunun "Nogay'' adlı bir oymağı vardır. Onlar, Kuzey Türkçesi'nin Kırgız
ağzıyla konuşurlar.
7) Litvanya Nogayları : Polonya'nın kuzeyinde ve Baltık denizinin doğu yanında
yer alan bölgede yaşarlar. Nogaylar'a ''Litvanya Tatarlar''ı da denir.Buradaki
Nogaylar sadece dinlerini muhafaza edebilmişlerdir.
8) Romanya Nogayları : Yüzyıllarca önce, Karadeniz'in batı kıyılarına göçmüş
bulunan Nogaylar,çağımızda Tuna ırmağı deltasının sağ yöresindeki Dobruca
bölgesinde ( Köstence ili ) dağınık olarak yaşarlar.
9) Bulgaristan Nogayları :Tuna'nın güneyindeki Deliorman bölgesinde ,Şumnu (Kolarovgrad
) çevresindeki köylerinde yaşarlar.
10) Türkiye Nogayları : İki yüzyıl önce Türkiye'ye gelmiş Nogaylar'ın çoğu Orta
Anadolu'ya yerleştirildiler. Bugün Nogaylar , Ankara'nın Polatlı ve Şereflikoçhisar
ilçelerinin bazı köylerinde, Konya'nın Kulu ilçesinin bazı köylerinde, İstanbul,
Osmaniye, Adana, Çorum, Eskişehir, Bursa, Kütahya, Gaziantep ve Isparta'nın
Senirkent ilçesinde yaşamaktadırlar.